poner: v. Facer que tea [una persona, una cosa nun sitiu, nuna posición, nuna manera determinada]. Punxo’l llibru na mesa. Pon el brazu p’arriba. Ponéi l’abrigu. Ponía la ropa curioso. Púnxolu coloráu. Ponte un poco contentu. 2 Facer qu’haya o se tenga [daqué o una cantidá determinada de daqué]. Punxo un negociu. Esa maestra pon-y munchos deberes. Hai que poner remediu a eso. Pon más agua na pota. Punxi tres taces d’arroz y sobró. 3 Facer usu de [una capacidá], de [una facultá]. Pon atención. 4 Entamar [a facer daqué]. t. prnl. Ponte agora a llorar. Hai que ponese güei con ello. 5 Imaxinar, facer una suposición de [daqué]. Pon que venga y nun teamos. Pon que llueva y nun lleves paragües. 6 Facer que funcione [un mecanismu]. Pon la llavadora. Punxi l’espertador. 7 Presentar en funciones, en pases al públicu [una película, una obra de teatru]. Ponen una película bona nesi cine. 8 Dicir, espresar [per escrito o con pallabres]. t. prnl. ¿Qué pon equí? 9 Dar [daqué xunto con otres persones pa llograr un fin]. Punximos toos diez mil pa pagalo. 10 Cocinar, preparar [un alimentu pa comelu]. Mañana pongo fabes. 11 Facer salir [de manera natural un güevu, un ave]. Esta pita dexó de poner. 12 Enllenar [de daqué]. Punxístite de folla hasta arriba. 13 Dar forma a [la madreña dempués de tazala]. 14 prnl. Atapecer, escondese [el Sol pa facese de nueche]. || De quita y pon, p’alternar una con otra [dos prendes de vistir, dos pares de zapatos]. || Nun poner los pies en [un sitiu], nun dir nunca a [un sitiu]. || Nun poner un güevu en casa, fam. andar siempre fuera de casa. || Onde’l diañu punxo la pata, fam. nun sitiu peligrosu al que nun se llega fácil. 2 Un sitiu peligrosu al que nun se llega fácil. || Poner a cayer d’un burru [a daquién], fam. reñer muncho [a daquién]. 2 Criticar muncho, falar con maldá de los defeutos o de les faltes de [daquién]. || Poner a pan pidir, fam. reñer muncho [a daquién]. 2 Criticar muncho, falar con maldá de los defeutos o de les faltes de [daquién]. || Poner a parir, fam. reñer muncho [a daquién]. 2 Criticar muncho, falar con maldá de los defeutos o de les faltes de [daquién]. || Poner a texer un sapu, colgar un sapu d’un palu. || Poner al pelo l’agua, enguadar, echar restos de pexe [a los pexes p’atrayelos y poder pescalos]. || Poner bona cara a [daqué] o a [daquién], amosar bones intenciones pa [daqué] o con [daquién]. || Poner clas, desarrollar l’actividá de dar conocencies [de daqué]. || Poner color, entamar a maurecer [la fruta]. || Poner como un pitu, fam. insultar [a daquién]. || Poner como una caleya mal llavada [a daquién], fam. tratar mal [a daquién] insultándolu, reñéndolu. || Poner corra, mancorniar, atar la pata de [una vaca al cuerpu]. || Poner d’acuerdu, facer que [dos o más persones] lleguen a una solución. || Poner de chancleta, insultar, humildar. || Poner de so parte [daquién nun trabayu, nun asuntu], esforciase, facer usu de [un sentíu], de [la mente con intensidá]. || Poner de vuelta y media, fam. reñer muncho. || Poner el carru delantre los gües, facer una cosa enantes qu’otra que se tendría lóxicamente que facer primero. || Poner el collarón, fam. obligar a trabayar [a ún]. || Poner el collerón, fam. obligar a trabayar [a ún]. || Poner el güevu, fam. esforciase o trabayar muncho [pa llograr daqué]. || Poner el mingu, fam. destacar, llamar l’atención, causar interés [por tener una cualidá nun grau más altu qu’otra persona, qu’otra cosa]. || Poner el pie sobre’l pescuezu, fam. dominar [a daquién]. || Poner el platu boca abaxo [a daquién], negar la comida [a daquién]. || Poner el ramu, facer saber que s’acabó una obra, un llabor poniendo una caña o cañes d’árbol. 2 Peracabar un trabayu, un llabor. || Poner en cuestión, cuestionar, poner en dulda [lo afirmao o lo fecho por daquién]. || Poner en pelo al agua, enguadar, echar restos de pexe [a los pexes p’atrayelos y poder pescalos]. || Poner en picu, fam. contar [daqué] que nun se debía. || Poner en sabencia [a daquién], facer que [daquién] sepa [daqué], comunicar una información [a daquién]. || Poner en sabencies [a daquién], facer que [daquién] sepa [daqué], comunicar una información [a daquién]. || Poner escuela, facese cargu de la enseñanza primaria [nun llugar determináu un maestru]. || Poner la demanda, reñer de pallabra [a daquién por dicir o facer daqué qu’ofiende]. || Poner la mano en fueu, tar mui seguru de [daqué o daquién], responder [por daqué o daquién]. || Poner la mano enriba, pegar [a daquién]. || Poner la proba, dir direutu a un asuntu qu’interesa. || Poner la trancadiella, torgar [el desarrollu normal d’un procesu, el llogru de daqué]. || Poner les manes a Dios, axuntar les manes pa rezar. || Poner los cuernos [a daquién], engañar [a la pareya] teniendo rellaciones sexuales [con otra persona]. || Poner los dientes llargos a [daquién] con [daqué], fam. facer que [daquién] tenga muncha gana de [daqué]. || Poner los güeyos como platos, abrir muncho los güeyos. 2 Plasmar, sorprendese muncho. || Poner los pelos de punta, facer sentir medrana, dentera. || Poner los pies bermeyos, encaprichase, emperruñase. || Poner los pies en rastru [a daquién], axustar el comportamientu de [una persona] a unes normes. || Poner los pies en suelu, fam. dexar de facese ilusiones. || Poner los pies na tierra, fam. dexar de facese ilusiones. || Poner mala cara a [daqué] o a [daquién], nun amosar bones intenciones pa [daqué] o con [daquién]. || Poner peles nubes, fam. allabar, emponderar muncho. || Poner pingando [a daquién], reñer muncho [a daquién]. 2 Criticar muncho, falar con maldá de los defeutos o de les faltes de [daquién]. || Poner portielles a la mar, enfotase en facer daqué que ye imposible. || Poner puntu a [daqué], peracabar [daqué]. || Poner taches a [daqué o daquién], facer crítiques negatives, dicir los defeutos o faltes que tien [daqué o daquién]. || Poner trancadielles, torgar [el desarrollu normal d’un procesu, el llogru de daqué]. || Poner una bota [a daquién], ganar [a daquién] tolos xuegos d’una partida de cartes. || Poner una plumada, fam. escribir una carta. || Poner verde [a daquién], reñer muncho [a daquién]. 2 Criticar muncho, falar con maldá de los defeutos o de les faltes de [daquién]. || Ponese a la mesa, ocupar l’asientu [pa comer]. || Ponese a puebla, dir a vivir aparte. || Ponese a pueblu, dir a vivir aparte. || Ponese a veru, abellugase, protexese [del agua, de la nieve]. || Ponese al monte, fam. enfadase. 2 Remontase, negase a facer daqué. || Ponese d’acuerdu, llegar a una solución [dos o más persones]. || Ponese de morenes, enfadase de sópitu. || Ponese de tolos colores, pasar vergüenza. || Ponese en toes, tar preparáu pa un mal desendolcu de daqué. || Ponese los coyones de corbata, fam. presentase una situación complicada, difícil [a daquién]. || Ponese los dientes llargos con [daqué], fam. entrar [a daquién] muncha gana de [daqué]. || Ponese nel escudelleru, fam. enseñase [muncho una persona]. || Ponese no peor, tar preparáu pa un mal desendolcu de daqué. || Ponese roxes les oreyes [a daquién], fam. dar la impresión [a daquién] de que va pasar dalgo.