Diccionariu

Diccionariu de la Llingua Asturiana (DALLA)

Busca cenciella

Busca avanzada per pallabres

Si hai más de 500 resultaos tien d'axustar la consulta.

Busca avanzada per definición

Si hai más de 500 resultaos tien d'axustar la consulta.

Resultaos


facer: v. Poner en bones condiciones d’usu. Fixi la cama bien ceo. Fixi’l café. 2 Dar esistencia a [daqué axuntando de manera ordenada les sos pieces]. Fixo una poesía guapa. Fízomos un armariu mui grande. 3 Sacar [d’una materia daqué con una forma propia]. Fixi una casa de papel. 4 Pasar a la realidá [una aición, un deséu que se piensa]. Pela tarde fadré’l trabayu. Fizo un viaxe a París. Dacuando facemos realidá los suaños. Ensiguida se fixo una bona fiesta. 5 Tener [una carauterística determinada, un trazu propiu]. La carretera fai curva al pasar per El Berrón. La tela fai visos. 6 Tener capacidá [un mueble, un cacíu]. Esti armariu nun fai nada. 7 Tar [el tiempu nunes condiciones determinaes]. Fai un día mui guapu. 8 Tener con [daquién una actitú determinada]. Fízo-y un despreciu mui grande. Fizo burlla d’él. 9 Emitir [un soníu]. ¿Cómo fai’l gatu? Esti coche fai munchu ruíu. 10 Mover [una cosa, una persona, un horariu pa qu’otra cosa, otra persona tenga sitiu, entre]. A estos llibros hai que face-yos sitiu equí. 11 Consiguir, llegar a tener [daqué]. Fixi amistá col primu. Fixi diez tantos. 12 Llograr que [daquién o daqué] tenga unes carauterístiques, un cargu que primero nun tenía. La pintura blanco fai’l cuartu más claru. La quiniela fízolu ricu. Ficiéronlu ministru. 13 Tresformar [una cosa] en [otra]. Fici la camisa trapos. 14 Ser la causa de que [daquién tenga una cualidá, un sentimientu]. La bebida fízolu desgraciáu. 15 Obligar a [daqué]. Fízolu venir a costafecha. 16 Tener l’actitú propia de [un tontu], de [un babayu]. Nun fagas el tontu. 17 Poner empeñu pa [daqué]. Fizo por venir llueu. 18 Alterar l’aspeutu, la forma de so con [daqué]. La tela fai arrugues. 19 Desfigurar, cambiar l’apariencia esterna [d’una manera determinada]. Esti espeyu faime más gorda. 20 Avezar, llograr que [daqué o daquién] tea a gustu en [una situación dempués d’un tiempu], que nun estrañe [un sabor dempués de probalo muncho]. t. prnl. Fizo’l cuerpu al fríu. Cola vida faise ún a too. Fíxolu a comer salao. 21 Atopar la solución de [un problema], de [una cuenta]. Nun marches d’equí hasta que nun fagas les cuentes. 22 Completar o llegar al final de [un periodu de tiempu]. Mañana fai un mes que nun la veo. 23 Trabayar [con una aguya y filo] entetexéndolo, dando puntaes en forma de naspa, de cadena p’adornar. Aprendióme a facer puntu. Gústame facer puntu cruz. 24 Agarrar [carauterístiques, idees nueves]. t. prnl. Esta neña fizo moza. Fíxose tontu. 25 Ser, completar [un conxuntu]. Cinco pesetes faen un duru. Toles parroquies faen un conceyu. 26 Criar. Fixo yerba esti prau. 27 Pasar la [nueche]. Fiximos nueche en Campumanes. 28 prnl. Tener [una idea, una noción de daqué]. Fáigome una idea de lo que pasó. 29 prnl. Ser pa [daquién un trabayu, una situación d’una manera determinada]. Fáiseme imposible que pasare eso. Fíxoseme llargu’l viaxe. 30 prnl. Intentar aparentar [daqué] que nun se ye. Faise’l tontu cuando quier. 31 prnl. Ponese [de nueche, de día]. N’iviernu faise de nueche llueu. || Dir (a) facer cuyares, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Dir (a) facer gárgares, fam. fracasar [un negociu, un asuntu]. 2 *Espresión que se diz cuando una persona o cosa cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Dir (a) facer llover, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Facela (bona), pasar a la realidá una aición desagradable que causa perxuiciu [a daquién]. 2 Engañar [a daquién]. 3 Ganar [a daquién]. || Facelo, tener rellaciones sexuales. || Facer a porfía, cafiar, molestar. || Facer almanaques, facese ilusiones. || Facer altares, facer trastaes, travesures. 2 Facer suposiciones, albidros. 3 Facer coses estraordinaries, almirables. Ye llistu, pero tampoco fixo munchos altares. || Facer ánimes, marcar una merluza al sacala de la rede [pa cobrar dempués el beneficiu aparte]. || Facer beber per calabaza rota [a ún], fam. volver llocu. 2 Dar munchos disgustos, facer sufrir. || Facer boca, comer o beber daqué llixero [pa preparar l’estómagu pa la comida]. 2 Tomar daqué [pa rematar la comida a gustu]. || Facer boca con [daqué], comer o beber [daqué llixero pa preparar l’estómagu pa la comida]. 2 Tomar [daqué pa rematar la comida a gustu]. || Facer bon granu, formar burbuyes [la sidra al echalo]. || Facer bon mercáu, comprar o vender bien. || Facer bon paquete, poder envolvese bien [daqué]. || Facer (bones) mices, llevase bien [con daquién]. || Facer (bones) migues, llevase bien [con daquién]. || Facer bonu, xustificar. || Facer [brazu, pierna, músculu], fortalecer [un brazu, una pierna, un músculu con exerciciu físicu]. || Facer brixu [de daqué o daquién], ser quien a llograr dalgo [de daqué o daquién]. || Facer bultu, ocupar sitiu dando la impresión de [más] cantidá. || Facer calceta, texer, facer puntu. || Facer calendarios, facer proyeutos. || Facer camín, entamar daqué [solucionando les primeres torgues pa qu’otros sigan faciéndolo con más facilidá]. || Facer candelines [daqué a daquién], molestar muncho [daqué a daquién]. || Facer candelines los güeyos, brillar los güeyos. || Facer caniella, enrollar el filo nel carrete de [la máquina de coser], de [el telar]. || Facer cara [a ún], convidar [a daquién]. 2 Enfrentase [a daquién]. || Facer cargu, esmoler, dar pensión o esmolición. || Facer carrera de [daquién], facer que [daquién] ameyore, prospere. 2 Ser a controlar a [daquién]. || Facer casaéu, facer compaña [a daquién]. || Facer casu, atender [a lo que ta faciendo o diciendo daquién]. Nun fixisti casu a la esplicación y agora nun lo entiendes. 2 Obedecer, facer [lo que manda daquién]. Esti perru nunca fai casu a lo que-y mandamos. 3 Ocupase [d’una persona con atenciones]. Cuando taba mala facíenme más casu qu’agora. 4 Dar importancia [a lo que diz, a lo que se fai]. Fai casu de tolo que-y dicen y dempués disgústase. || Facer caxa, contar el dineru que gana [nun determináu momentu un negociu]. || Facer cayediza [una cosa], dexar cayer a queriendes [una cosa]. || Facer clas, asentar bien [una comida al cuerpu]. || Facer como les culiebres, asoleyase muncho. || Facer como [que se fai daqué], aparentar [daqué]. || Facer compases, tener muncha fame. || Facer comuña, tar conforme, tar acordies. || Facer corrada, preparar la era [pa la trilla]. || Facer correa, apellistrar, tar o tener el caldar crecíu [al tar pa parir una vaca]. || Facer corrina, ser cimble, poder espurrise [ensin romper]. 2 Espurrise [daqué]. || Facer corru, ser amigu de [daquién]. || Facer cosques, tocar [delles veces con daqué suave la planta los pies, debaxo los brazos, pa producir una sensación que da respigu, gana de rir]. || Facer cosquielles, tocar [delles veces con daqué suave la planta los pies, debaxo los brazos, pa producir una sensación que da respigu, gana de rir]. || Facer cuellu, tener pesu bastante [daquién pa ser amañosu p’agarrar en cuellu]. || Facer cuenta, valorar les ventayes y los inconvenientes. 2 Reflexonar, pensar [sobre un asuntu]. || Facer cuyarines, acabar cola paciencia de [una persona]. || Facer de, agarrar [carauterístiques, idees nueves]. Fizo d’asesín nesa película. || Facer de menos [a daquién], despreciar, tratar peor qu’a otru. || Facer de rabiar, enfadar [a daquién faciéndo-y burlla]. || Facer de tripes corazón, esforciase [pa facer daqué que da repunu, ascu, que cuesta munchu trabayu]. || Facer de vientre, cagar. || Facer del güeyu, guiñar el güeyu. || Facer dineru, ganar munchu dineru [por trabayu, por negocios]. || Facer d’oru, arriquecer. || Facer duxa [de daquién], facer burlla [de daquién]. || Facer el carbayín, ponese o andar [coles manes apoyaes en suelu y coles piernes espurríes p’arriba]. || Facer el cargu [a ún], dirixise específicamente [a una persona al tar falando con delles]. || Facer el culu cinco cinco, fam. entrar [a daquién] esmolición, pruyimientu grande. || Facer [el día, el mes], ganar el sueldu de [un día, un mes]. || Facer el fierro, trabayar el fierro. || Facer el muertu, flotar boca arriba [nel agua]. || Facer el quesu, fam. combayar. || Facer el xuegu a [daquién], sirvir a los intereses de [daquién]. || Facer en puerta, nun poder facer [daqué]. || Facer eses, caminar o rodar saliendo a un llau y a otru de la llinia reuta [un vehículu, una persona]. || Facer esquina, tar [nun sitiu] onde s’axunten dos fachaes, onde se corten dos calles [una tienda, un edificiu]. || Facer estomagada, enfadar, cabriar. || Facer falta, ser necesariu. || Facer frente, enfrentase. || Facer fumu, ser estraordinariu, fuera de lo común. || Facer furacos en cielu, querer facer o tener daqué difícil de llograr. || Facer galanes, ameyorar [una persona que ta mala]. || Facer galleta, causar un dañu, un resultáu desfavoratible. || Facer gayes, provocar [a daquién] coles coses poles que nagua. || Facer gracia, prestar, producir una sensación de satisfaición [daqué o daquién]. 2 Facer rir [daqué o daquién]. || Facer hores, trabayar [na mesma empresa fuera del tiempu normal]. || Facer la barba, tratar de llograr daqué con afalagos. || Facer la barba’l güeyu, fam. resfregar un home la cara [a un neñu] cola barba. || Facer la boca agua, facer naguar. || Facer la boca un flaire, *espresión cola que se da a entender que daquién pide demasiao. A esti rapacín paez que-y fixo la boca un flaire qué pidión ye. || Facer la braña, brañar. || Facer la cama, fam. preparar una traición, un engañu [a daquién]. 2 Molestar o fadiar [a daquién pa que marche]. || Facer la cruz, persignase. || Facer la farda, facer bien un negociu. || Facer la gallegada, armar xaréu [al baillar, al rir]. || Facer (la) goña, burllase. 2 Safase del trabayu. || Facer la llebre, faltar a la escuela ensin permisu [un escolín]. || Facer la madera, tresnar les pieces de madera [na mina]. || Facer la mona, facer el tontu. || Facer la pertegada, acabar un llabor. || Facer la puñeta, fam. fastidiar, poner torgues [a daquién nuna actividá]. || Facer la rosca, tener atenciones desaxeraes, contemplaciones pa [con daquién buscando’l porgüeyu propiu]. 2 Montar la escuela, nun dir a clas. 3 Buscar disculpes [pa nun trabayar]. 4 Cortexar. || Facer la rosca al diablu, engañar. || Facer la titiritona, aparentar que se ye inútil. || Facer la trocada, casase dos hermanos con dos hermanes. || Facer la vista gorda, facer como que nun s’entera [una persona] de daqué que tien que correxir. || Facer la ximuestra, aparentar que se trabaya. || Facer l’América, arriquecese. || Facer l’amor, tener rellaciones sexuales. || Facer les Amériques, arriquecese. || Facer les paces, apautar un tratáu [p’acabar una guerra]. 2 Volver a amigase [delles persones]. || Facer l’habana, arriquecese. || Facer lo que’l cuquiellu, falar ensin ser vista [una persona]. || Facer l’osu, facer el tontu. || Facer llunes, descansar, folgar el llunes. || Facer mal mercáu, comprar o vender mal. || Facer mal paquete, poder envolvese mal [daqué]. || Facer mala sangre, fam. enfadar, alteriar l’ánimu. || Facer manxar de [daquién], facer que [daquién] ameyore, prospere. || Facer más ruíu qu’un argayu, fam. falar muncho y atropellao. || Facer memoria, acordase de daqué. || Facer mientes, acordase. || Facer nueche, dormir [nun sitiu determináu]. || Facer oyíos de mercader, fam. nun querer enterase de [daqué]. || Facer palanca con [daqué], apoyar en [daqué pa mover fácil una cosa pesada]. || Facer pica, competir. || Facer pie, dar una persona bona impresión. 2 Asegurase. 3 Llegar colos pies al fondu de [un ríu], de [una piscina]. || Facer pierna, fam. dase importancia. || Facer piña, fam. llevase bien [dos o más persones]. || Facer platu [de daqué], falar muncho [de daqué] que nun tien importancia. || Facer pocu polvu, fam. tar pocu tiempu [nun sitiu]. || Facer por (la) vida, esforciase pa comer, pa movese, pa vivir. || Facer postura, poner arremangu, disposición. || Facer pupa, mancar [a daquién]. 2 Facer dañu moral [a daquién]. || Facer rabies, enfadar [a daquién] faciéndo-y burlla. || Facer ribera de [daquién], facer que [daquién] ameyore, prospere. || Facer sopes, llanzar al agua piedres achaplaes de manera que salten. || Facer sudar, ser difícil, costar trabayu. Estudiar esto fai sudar. || Facer tiempu, entretenese [hasta qu’asoceda daqué]. || Facer trices, estrozar [del too], estropiar [dafechu]. || Facer un aparte, formar un grupu [separándose de los otros]. || Facer (un) clavu, agarrar consistencia [l’argamasa colo que se rellena un bache]. || Facer un corte de manga [a daqué o a daquién], nun atender más [a daqué o a daquién que cafia, que molesta]. || Facer un cutu qu’escarabaya’l pelleyu, fam. facer permunchu fríu. || Facer un drama de [daqué], dar a [un fechu] más importancia de la que tien. || Facer un fríu que pinga’l mocu, fam. facer permunchu fríu. || Facer un mundu, desaxerar les consecuencies [d’un fechu, d’una situación mala]. || Facer un pan como unes hosties, fam. facer daqué permal. || Facer una traxedia de [daqué], dar a [un fechu] más importancia de la que tien. || Facer vida, llevase bien [con daquién]. || Facer vida de [daqué o daquién], llograr poner [daqué] o a [daquién] nes condiciones que se quieren. Nun fago vida d’esta tela tan ruino. Nun fai vida del fíu. || Facer xeitu, poner arremangu. || Facese a la mar, entamar una navegación pela mar. || Facese cargu [de daqué o de daquién], ocupase [de daqué o de daquién]. || Facese con [daqué], llograr [daqué]. || Facese de rogar, esperar a que se pida [daqué munches vegaes enantes d’aceptar]. || Facese de ruegues, esperar a que se pida [daqué munches vegaes enantes d’aceptar]. || Facese garabinos, ponese enchipada [una persona cuando la emponderen, cuando-y echen flores]. || Facese la boca agua, entrar [a daquién] gana de [daqué]. || Facese l’alcontradizu, facer por atopase [con daquién]. || Facese tarde, llegar a ser tarde [pa facer daqué]. || Mandar a facer cuyares, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Mandar a facer gárgares, fam. acabar con [un trabayu] con [un negociu que diba bien]. 2 *Espresión que se diz cuando una persona o cosa cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Mandar a facer llover, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Nun facer visu, nun ser teníu en cuenta. || Unviar a facer cuyares, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Unviar a facer gárgares, fam. acabar con [un trabayu] con [un negociu que diba bien]. 2 *Espresión que se diz cuando una persona o cosa cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún. || Unviar a facer llover, fam. *espresión que se diz cuando una persona cafia o repuna muncho, pa que dexe tar tranquilu a ún.